Հայոց ցեղասպանություն 1895-1923թթ.

Էրզրումի կոտորածները, 1895 թվական

1894-1896 թվականների ջարդերի արդյունքում զոհերի ճշգրիտ թիվն անհնար է որոշել։ Մինչ բռնարարքների ավարտը Թուրքիայում գտնվող բողոքական քարոզիչ Յոհաննես Լեփսիուսը, օգտագործելով տարբեր աղբյուրները, հավաքեց հետևյալ վիճակագրությունը՝

• սպանվածներ՝ 88 243 մարդ,
• ունեզրկվածներ՝ 546 000 մարդ,
• կողոպտված քաղաքներ և գյուղեր՝ 2493,
• իսլամացված գյուղեր՝ 456,
• պղծված եկեղեցիներ և վանքեր՝ 649,
• մզկիթների վերածված եկեղեցիներ՝ 328^[30]:

Անգլիացի ուսումնասիրող Քինռոսի կարծիքով Համիդյան կոտորածներին զոհ է գնացել 50 000-ից 100 000 հայ^[27], Բլոքսհեմը՝ 80 000-100 000^[21], Հովհաննիսյան՝ մոտ 100 000^[31], Ադալյանն ու Թոթենը՝ 100 000-ից 300 000^[9][32], Դադրյան՝ 250 000-ից 300 000^[33], Սունի՝ 300 000^[34]:

Հայոց ցեղասպանություն կամ Մեծ եղեռն (թուրք.՝ Ermeni Soykırımı, անգլ.՝ Armenian Genocide, ֆր.՝ Génocide arménien), Օսմանյան կայսրության իշխանության ղեկին կանգնած երիտթուրքական«Իթթիհաթ վե թերաքի»կուսակցության կողմից կազմակերպված ցեղասպանություն^[1][2], որի արդյունքում 1915-1923թվականներին^[3][4][5][6]զանգվածային տեղահանության է ենթարկվել և բնաջնջվել Օսմանյան կայսրության նահանգների, այդ թվում՝ Արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչությունը։ Պայմանականորեն Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր է համարվում 1915թվականի ապրիլի 24-ը, երբ Կոստանդնուպոլսում ըստ նախօրոք պատրաստված ցուցակների ձերբակալվեց մոտ 235 հայազգի մտավորական (հայ գործիչների ձերբակալությունները Կոստանդնուպոլսում շարունակվեցին նաև ապրիլի 24-ից հետո)։